Bài này tóm từ tài liệu bệnh viện và hướng dẫn quốc tế, viết lại cho ba mẹ đọc dễ. Không dùng bài viết để tự chẩn đoán. Bé vàng da cần bác sĩ khám, có thể phải xét nghiệm bilirubin.
Vàng da sơ sinh phổ biến đến mức nào?
Bệnh viện Hùng Vương ghi nhận vàng da sơ sinh gặp ở khoảng 25–50% trẻ đủ tháng và 80% trẻ non tháng trong những ngày đầu sau sinh. Tại Việt Nam, theo BS Trần Thị Lý (Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương), khoảng 30% trẻ sơ sinh vàng da, nhưng tỷ lệ phải điều trị chỉ dưới 10%.
Nguyên nhân thường gặp: sau sinh, hồng cầu vỡ giải phóng bilirubin. Gan bé còn non, chưa kịp chuyển hóa hết, bilirubin ngấm da khiến bé trông vàng. Nếu bilirubin tăng quá cao, chất này có thể vào não, gây vàng da nhân — tổn thương thần kinh không hồi phục.
Vàng da sinh lý
Theo Bệnh viện Nhi Trung ương, vàng da sinh lý thường:
- Bắt đầu khoảng ngày 3–4 sau sinh.
- Vàng nhẹ, chủ yếu mặt đến ngực.
- Bé bú, tỉnh, tăng cân bình thường.
- Đa số hết trong khoảng hai tuần (thường trong 10 ngày đầu). Một số bé bú mẹ vàng kéo dài hơn nhưng vẫn vàng nhẹ.
Những trường hợp này bác sĩ có thể chỉ theo dõi, cho bú nhiều, tái khám đúng hẹn. Không phải bé vàng da nào cũng phải chiếu đèn.
Vàng da bệnh lý — không được chậm
Cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay khi:
- Vàng da trong 1–2 ngày đầu sau đẻ (đặc biệt 24–48 giờ đầu).
- Vàng tăng nhanh, lan quá ngực xuống bụng, đùi, tay chân.
- Bé bỏ bú, nhược cơ, sốt, khó thở, li bì, khóc bất thường.
BS Lý cảnh báo: nếu vàng da quá mức, bilirubin ngấm não có thể gây tăng trương lực cơ, bỏ bú; lâu dài có thể tử vong hoặc di chứng bại não, giảm thính lực. Trẻ vàng da trong vòng 48 giờ sau sinh cần đến viện ngay. Gia đình nên tái khám 3–5 ngày sau sinh, hoặc sớm hơn nếu thấy vàng da.
Bác sĩ quyết định chiếu đèn thế nào?
Không nhìn “vàng nhiều hay ít” là đủ. Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc và Hướng dẫn quốc gia của Bộ Y tế (tham chiếu AAP 2022 với trẻ ≥ 35 tuần, NICE với trẻ đủ tháng, và biểu đồ riêng cho trẻ dưới 35 tuần) căn cứ:
- Tuổi bé tính bằng giờ sau sinh.
- Tuổi thai.
- Nồng độ bilirubin huyết thanh.
- Yếu tố nguy cơ: non tháng, tan máu, nhiễm trùng, G6PD, albumin thấp, bé không ổn định.
Nếu bilirubin còn trong ngưỡng an toàn, bé có thể được chiếu đèn. Nếu quá cao, bác sĩ chỉ định thay máu tại bệnh viện tuyến trên — không làm tại nhà.
Hiểu lầm hay gặp
Bệnh viện Nhi Trung ương và Bệnh viện Hùng Vương đều nhấn: tắm nắng / phơi nắng không điều trị được vàng da. Vàng da cần ánh sáng xanh chuyên dụng; nắng là ánh sáng tổng hợp, không thay chiếu đèn, còn có nguy cơ bỏng da sơ sinh. Quan sát màu da dưới ánh sáng ban ngày, không đánh giá trong phòng tối.
Cho bú mẹ nhiều giúp bé tiểu, đại tiện nhiều, thải bớt bilirubin. Đó là hỗ trợ, không thay thế chiếu đèn khi bác sĩ đã chỉ định.
Nguồn tham khảo
- BS Trần Thị Lý, Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương — tỷ lệ vàng da, sinh lý / bệnh lý, tái khám 3–5 ngày, không tắm nắng để trị vàng da.
- Bệnh viện Hùng Vương, Hướng dẫn theo dõi trẻ vàng da chiếu đèn — 25–50% trẻ đủ tháng, 80% trẻ non tháng.
- Bệnh viện Sản Nhi Vĩnh Phúc, Chiếu đèn điều trị vàng da sơ sinh — bilirubin cao có thể gây bệnh não cấp do bilirubin.
- American Academy of Pediatrics (AAP), 2022, Management of Hyperbilirubinemia in the Newborn Infant 35 or More Weeks of Gestation.
Bài viết giúp ba mẹ hiểu đúng trước khi dùng đèn. Chỉ định chiếu, thời gian chiếu và khi nào ngưng do bác sĩ quyết định sau khi khám / xét nghiệm bilirubin.
Bài khác
Để lại thông tin